Nisan 1
İlk piskopos
1553’te, Brezilya’nın ilk piskoposu Pedro Sardina,1 bu topraklara ayakbastı.
Üç yıl sonra, Alagoas’ın güneyinde, Caetes yerlileri tarafından yendi.
Kimi Brezilyalılar o öğle yemeğinin, sömürgeci gücün Caetes topraklarını gasp etmesi ve uzun bir kutsal savaş boyunca onların kökünü kurutması için bir bahane teşkil ettiğini düşünüyorlar.
Buna karşılık başka Brezilyalılar da, bu hikâyenin tamamen anlatıldığı gibi yaşandığını düşünüyorlar. Kaderi isminde yazılı Piskopos Sardina hiç istemeden ulusal gastronominin kurucusu oldu.
Nisan 2
Kamuoyunun imalatı
1917de, Başkan Woodrow Wilson, Birleşik Devletlerin ilk dünya savaşına gireceğini ilan etti.
Wilson daha dört buçuk ay önce barışın adayı diye lanse edilerek yeniden seçilmişti.
Kamuoyu onun barışçıl söylevlerini ve savaş ilanını aynı coşkuyla dinledi.
Bu mucizenin öncelikli mimarı Edward Bernays oldu.
Savaş sona erince, kitlelerin savaşçı ruhunu ateşlemek için fotoğraflar ve anekdotlar uydurduklarını Bernays kamuoyu önünde kabul etti.
Bu reklamcılık başarısı ona parlak bir kariyerin yolunu açtı.
Bernays birçok başkana ve dünyanın en kudretli şirketlerine danışmanlık yaptı.
Gerçeklik gerçekte olan şey değil, benim sana olduğunu söylediğim şeydir: insanları bir sabun ya da bir savaş satın almaya iten modern kolektif manipülasyon tekniklerini herkesten daha iyi kullandı.
Nisan 3
İyi çocuklar
1882’de, bir kurşun Jesse James’in ensesine saplandı. Tetiğe basan en iyi arkadaşıydı ve başına konan ödülü almak için bunu yapmıştı.
Jesse, en ünlü hayduda dönüşmeden önce, Başkan Lincoln’e karşı köleci Güney ordusunun saflarında savaşmıştı. Onun tarafı savaşı kaybedince, iş değiştirmekten başka çaresi kalmadı. Jesse James çetesi bu şekilde doğdu.
Ku Klux Klan maskeleri kullanan çete, faaliyetlerine Birleşik Devletler tarihinde bir ilki gerçekleştirip bir treni yağmalayarak başladı; bütün yolcuların nesi var nesi yok aldıktan sonra bankaları ve posta arabalarını soyma işine girişti.
Hakkında çıkardan efsaneler Jesse James’i, yoksullara yardım etmek için zenginleri soyan Vahşi Batı’nın Robin Hood’u gibi anlatır, ama onun elinden tek bir kuruş almış bir yoksulu tanıyan olmadı.
Buna karşılık, Hollywood’a fazlasıyla yardım ettiği kanıtlanmış bir gerçektir. Sinema endüstrisi, Tyrone Power’dan Brad Pitt’e kadar en ünlü yıldızların dumanı tüten tabancayı kavradığı, neredeyse hepsi iyi gişe yapmış kırk filmini ona borçludur.
Nisan 4
Hayalet
1846’da Isidore Ducasse doğdu.
Montevideo’da savaş zamanlarıydı ve top sesleri arasında vaftiz edildi.
Fırsatını bulur bulmaz Paris’e gitti. Orada Lautreamont Kontu’na dönüştü ve kâbusları gerçeküstücülük akımının kurulmasına katkı sağladı.
Bu dünyada sadece kısa bir ziyaret için bulundu: kısa yaşamında dili yaktı, sözlerinde kavruldu ve dumana dönüştü.
Nisan 5
Işık günü
Bu olay Afrika’da, Yoruba Krallığı’nın kutsal şehri İfe’de bugün gibi bir günde ya da kim bilir ne zaman yaşandı.
Hastalığı artık iyice ilerlemiş bir ihtiyar, üç oğlunu topladı ve onlara şöyle dedi:
-En değerli şeylerim bu odayı tamamen doldurana kalacak.
Ve dışarıda oturup gecenin çökmesini bekledi.
Oğullarından biri toplayabildiği bütün şamanı getirdi, ama odanın yarısı boş kaldı.
Diğeri toplayabildiği tüm kumu getirdi, ama odanın yarısı boş kaldı.
Üçüncü oğul bir mum yaktı.
Ve oda doldu.
Nisan 6
Gece gezintisi
Guatemala dağlarında kaybolmuş belli köylerde, anonim eller dertkovan bebekler yaparlar.
Bunlar endişelere karşı kutsal bir çaredir: endişelilerin endişesini giderir ve onları uykusuzluk belasından kurtarır.
Dertkovan bebekler hiçbir şey söylemezler. Onlar dinleyerek iyileştirirler. Yastığın altında kıvrılıp yatarak insanın uykusunu kaçıran dertleri ve tasaları, kuşkuları ve borçları, sıkıntıları dinler ve onları sihirli bir biçimde uzaklara, çok uzaklara, hiçbir gecenin düşman olmadığı gizli bir yere götürürler.
Nisan 7
Doktorun vizite ücreti
Üç bin yedi yüz yıl önce Babil kralı Hammurrabi, tanrılar tarafından dikte ettirilen tıbbi tarifeleri yasayla belirledi:
Eğer doktor bronz neşteriyle özgür bir adamın ağır bir yarasını ya da bir gözündeki apseyi iyileştirirse, on gümüş şekel alacak.
Eğer hasta yoksul bir ailedense, doktor beş gümüş şekel alacak.
Eğer hasta özgür bir adamın kölesiyse, efendisi doktora iki gümüş şekel ödeyecek.
Eğer tedavi özgür bir adamın ölümüne sebebiyet verir ya da onun gözünü kaybetmesine neden olursa doktorun elleri kesilecek.
Eğer tedavi yoksul bir adamın kölesinin ölümüne sebebiyet verirse doktor ona bir kölesini verecek. Eğer tedavi kölenin bir gözünü kaybetmesine neden olursa, doktor kölenin değerinin yarısını ödeyecek.
Nisan 8
Birçok kez doğan adam
1973 yılında bugün, Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno Maria de los Remedios Cipriano de la Santisima Trinidad Ruiz ve Picasso, daha çok bilinen adıyla Pablo Picasso öldü.
1881 yılında doğmuştu. Bu onun hoşuna gitmiş olmalı ki, tekrar tekrar doğmaya devam etti.
Nisan 9
İyi sıhhat
2011 yılında, İzlanda halkı Uluslararası Para Fonu IMF’nin emirlerine ikinci kez hayır dedi.
Fon ve Avrupa Birliği, bankacıların iflasını İzlanda’nın üç yüz yirmi bin vatandaşının üstlenmesine ve kişi başına on iki bin avro düşen borçlarını onların ödemesine karar vermişti.
Bu tersine toplumsallaştırma iki referandumda da reddedildi:
-Bu bizim borcumuz değil. Onu neden biz ödeyeceğiz?
Finansal krizden ötürü çıldırmış bir dünyada, kuzeyin sularının içinde kaybolmuş bu küçük ada bize, hepimize çok sağlıklı bir sağduyu dersi verdi.
Nisan 10
Hastalıkların imalatı
İyi sıhhat mi? Kötü sıhhat mi? Her şey bakış açısına göre değişiyor. Büyük ilaç endüstrisinin bakış açısına göre kötü sıhhat çok hayırlı bir şeydir.
Örneğin çekingenlik eskiden sempatik ve belki de çekici bile gelebiliyordu, ta ki bir hastalığa dönüşünceye kadar. 1980’de, American Psychiatric Association çekingenliğin psikiyatrik bir hastalık olduğuna karar verdi ve onu, bilimin rahipleri tarafından dönemsel olarak güncellenen Zihinsel Bozukluk Kitapçığı’na ekledi.
Her hastalık gibi çekingenlik de elbette ki ilaç kullanmayı gerektirecekti. Haber duyulduğundan beri büyük laboratuvarlar bu toplumsal fobiden, bu insan alerjisinden, bu ağır tıbbi rahatsızlıktan mustarip hastalara iyileşme umudu satarak servetler kazandılar.
Nisan 11
İletişim korkuları
2002 yılında bugün gerçekleşen bir devlet darbesi, işadamlarının devlet başkanını Venezüella devlet başkanına dönüştürdü.
Zafer sevinci kısa sürdü. Birkaç gün sonra sokaklara çıkan Venezüellalılar kendi oylarıyla seçilmiş devlet başkanını tekrar koltuğuna oturttular.
Venezüella’nın en çok izlenen televizyon ve radyo kanalları darbeye alkış tutmuşlardı, ama halk hareketinin Hugo Chávez’i yasal makamına geri getirmesinin tadına varamadılar.
Bu can sıkıcı bir haber olduğu için iletişim kanalları onu iletmediler.
Nisan 12
Suçlunun imalatı
33 yılında, üç aşağı beş yukarı bugün gibi bir günde Nasıralı İsa çarmıhta can verdi.
Yargıçları onu putperestliği, Tanrı’ya küfrü ve iğrenç batılı özendirmekten mahkûm ettiler.
Birkaç asır sonra, Amerika kıtası yerlileri ve Avrupalı dinsizler tamamen aynı suçlardan mahkûm edildiler ve Nasıralı İsa adına cezaları kırbaç, darağacı ya da odun ateşiyle infaz edildi.
Nisan 13
Seni görmeyi bilemedik
2009 yılında, Mani de Yucatán Manastırı’nın avlusunda, kırk iki Fransisken keşişi yerli kültürden özür töreni düzenlediler:
-Kozmovizyonunu ve dinini anlamadığımız, ilahi güçlerini reddettiğimiz, kültürüne saygı göstermediğimiz, anlamadıkları bir dini asırlarca onlara dayattığımız, dini vecibelerini satanizmle özdeşleştirdiğimiz ve bunların Şeytan’ın işi, putlarının da Şeytan’ın maddeye dönüşmüş halleri olduğunu söyleyip yazdığımız için Maya halkından özür diliyoruz
Dört buçuk asır önce, aynı yerde, bir başka Fransisken keşiş Diego de Landa, sekiz asırlık ortak belleği barındıran Maya kitaplarını yakmıştı.
Nisan 14
Görkemliler mi yoksa devasalar mı?
1588 yılında, Yenilmez Armada diye adlandırılan ve dünyanın en büyüğü olan İspanyol donanması sadece birkaç saat içinde bozguna uğratıldı.
1628 yılında, İsveç’in en büyük savaş gemisi Vasa -ki aynı zamanda Yenilmez diye de adlandırılıyordu- ilk seferine başlarken battı. Daha Stockholm Limanı’ndan bile çıkamadı.
Ve 1912 yılında bugün, alçakgönüllülükle Titanic ismi verilen dünyanın en lüks ve en güvenli gemisi bir buzdağına çarpıp sulara gömüldü. Bu yüzen sarayın çok az sayıda cankurtaran sandalı vardı, dümeni çok küçük olduğundan bir işe yaramadı, gözcüleri dürbün kullanmıyordu ve tehlike alarmlarını duyan kimse olmadı.
Nisan 15
Kara tablolar
1828 yılında Francisco de Goya sürgünde öldü.
Engizisyon tarafından takip edilince Fransa’ya gitmişti.
Goya ölüm döşeğinde can verirken, anlaşılmaz bazı sözcüklerin arasında, Madrid’in dışında, Manzanares Nehri’nin kıyısındaki çok sevgili evinden de bahsetti.
En güzel, en değerli eseri orada, evin duvarlarına yapılmış halde kalmıştı.
Ölümünden sonra bu ev, içinde resimlerle falan birkaç kez el değiştirdi ve bir süre sonra eserler nihayet duvarlardan sökülüp tuvale aktarıldı. Boş yere Uluslararası Paris Fuarı’na götürüldüler. Acının rengi öldürdüğü ve korkunun apaçık bir biçimde gösterildiği bu korkunç sonraki yüzyıl kehanetlerini görmek çok fazla kişinin ilgisini çekmedi ve satın almak isteyen de olmadı. Prado Müzesi de onları satın almak istemedi ve oraya 1882 yılı başlarında bağış yoluyla girdiler.
Kara Tablolar adı verilen bu eserler şimdi müzenin en çok ziyaret edilen salonlarından birini işgal ediyorlar.
-Onları kendim için yapıyorum, demişti Goya.
Onları bizim için yaptığının farkında değildi.
Eduardo Galeano
Ve Günler Yürümeye Başladı
Çeviri: Süleyman Doğru / Sel Yayıncılık
