Rençber Aziz; Kalbimizin Kızıl Zazası – Barış Kişin

.
“O mis kokan bir bahçeden
Bir yaprak bile dermeden
Dingin ve usulca geçiyor
.
Kentin dizme taş sokaklarına
At toynakları çarpıyor”*

Toplumun üzerinden bir silindir gibi geçen 12 Eylül darbesinin getirdiği `toplumsal bellek kaybı` büyük kültürel kırılmalara ve her alanda yozlaşmaya yönlendirdi. Öyle ki; bu travma toplun üzerinde unutkanlıkla ilgisi olmayan bir çeşit geçmişi tamamen yok saymayan ama hafıza kaybına** uğramış bir hasta gibi, belirli bir zaman dilimine ait hiç bir şeyi hatırlayamamasına sebep oldu. Geniş halk kitleleri içinde bilinen, sözü dinlenen bir çok sanatçı ve aydın toplumun hafızasında utulmasını sağlayan bu süreçten payına düşeni alanlardan biriydi Rencber Aziz.

Her şeyden önce Rencber, küçük dar bir dünyada engelleriyle uğraşıp büyük denizlere açılmaktan vazgeçen biri olmaktan hep uzak durdu. Onun için beleğimizde her şeyin daha dokunaklı olduğu bir mekân ve zaman diliminde kendi yarasına ve susamışlığına tuz arayan biri olarak kalbimizde hep yer buldu.

O ezilmişlerin ozanı, kahrını sırtındaki yükle beraber taşıyan şehirin hamalına şarkı yazan bir sanatçıydı. Memleketi için ölmeye hazır topraksız bir rençber, sonbaharına ermiş umutların akıp giden nehrinde tersine yüzen, darbeciye düzenbaza sözünü sakınmayan bir ozandı.

Yaşadığı bölgenin toplumsal / sosyal çevrenin yazılı kültürden uzaklığı, bütün sanatsal birikimin sözlü kültürüyle oluşturduğu gerçeği göz ardı edilmezse, bu koşullar içerisindeki Aziz’in anlaşılması daha kolay olur. Bu sosyal çevreye, bir de görme yetisinin eksikliği eklenirse sanatçıyı anlamak, her iki açıdan da aydınlığa olan aşkı mezar taşına*** kadar götürmesini derin bir psikanalitik çözümlemeye gitmeden anlamak mümkündür.
Asıl olarak bireyin dünya görüşünü belirleyen yaşam koşulları, hümanist bir yapıya sahip olan Aziz’de daha derin izler bıraktı. Siyasi kamplaşmanın keskin olduğu bir döneme denk gelen yaşamı belirli konularda daha net tavır almasını sağladı. Eserlerinde bu çevresel etki yer yer keskin bir dile yoğunlaşması sonucuna götürdü.

Hem içinde büyüdüğü Bingöl -köy / kasaba kültürünün etkisi hem de gözleri sebebiyle küçük yaşta çağdaş anlamda sistemli bir eğitim olanağından yararlanamamasının getirdiği olumsuzlular ve görece kırsal kesimde yaygın olan kaderci yaklaşım Aziz’in yaşama bakışı ve yapıtları arasındaki mesafe şaşılacak derecede uzak oldu. Benzer şartlarda büyüyen Aşık Veysel’den bu açıdan daha ileride olsa da, esneklik ve hoşgörü konusunda Aşık Veysel’e erişmeye kısacık yaşamının yetmediğinini söyleyebiliriz.

Aziz’in içerisinde bulunduğu duygu durumunun eserlerine yansıması birinci elden kendi içsel değerlendirmeleri ile beraber yaşama bakışına dair izler bırakan ezgileri, olaylar karşısındaki tavrı ve tutumu ile tanıklık eder.
Rençber, bütün kapıları yüzümüze kilitleyerek anahtarları elimize veren sert ve yalın bir gerçekçilikle baş başa bırakıyor bizi. Görece yazınsal geleneğin az olduğu Zazaca’nın gelişimini ve de yaşamasını sağlayan müziğin önemini göz önüne alınca dil açısından da yaptığı çalışmaların önemini kavramak daha kolay.

Günümüz itibariyle üretmeyen hali hazırda olan ezgileri yeniden ve tekrar ve tekrar okuyan, işin kolayına kaçan,-beki de kısa yoldan kazanan- birçok sanatçımızdan farklıdır Rençber. Elinde sazı kendi duygularını dile getiren çağdaş bir ozandı, her bir sözü kulaktan kulağa yayılır, dilden dile dolaşırdı.

Barış Kişin
Kaynak: ESMER DERGİSİ ŞUBAT 2010 SAYI 59


* Furug Ferruhzad
**Amnezi
*** Mezartaşında,kendi vasiyeti üzerine şöyle yazmaktadır; “Ey Yolcu Dur.32 Sene Aydınlığın Yüzünü Görmedim.Aydınlığın Değerini Bil.”

<< Doğu’nun Devrimci Ozanı Rençber Aziz’i Tanıyanlar Anlatıyor: “O herkesin kardeşi oldu”
>>Mehmet Ali Berdibek’le Kardeşi Ozan Rençber Aziz Üzerine | Söyleşi: Ömer Berdibek
<<RENÇBER AZİZ’İ ONLİNE DİNLE

Yorum yapın

Önceki yazıyı okuyun:
Erdoğan Aydın: AKP’ye oy verenlerin yarısı da dâhil toplumun yüzde 70’i yolsuzluğa inanıyor

Neyi ölçüt alacağımıza bağlı olarak tersi yorumlar da yapılabilir elbette; ama tarihin kaydettiği en büyük yolsuzluğun ağır gölgesine ve bunu...

Kapat