GOETHE’NİN YANILGILARI – FRIEDRICH NIETZSCHE

Goethe, büyük sanatkârlar arasındaki büyük istisnadır

“Goethe, büyük sanatkârlar arasındaki büyük istisnadır: O, gerçek kabiliyeti sanki bütün dünya için önemli ve belirleyici, mutlak ve en gerekli olmak zorundaymış gibi bir ahmaklık içinde yaşamamıştır. Gerçekten sahip olduğundan fazlasına sahip olduğunu iki kez düşünmüş ve yanılmıştır; hayatının ikinci yarısında, en büyük bilimsel kâşiflerin ve aydınlatıcıların biri olmak kanaatine iyiden iyiye kapıldığı sıralarda. Keza, hayatının birinci yarısında da öyle: Edebiyattan kendince daha yüksek bir şey istedi kendinden. Tabiat, ondan güya bir güzel sanatlar adamı olmasını istemişti. Bu, onu İtalya’ya bu çılgınlığı tam olarak yaşayıp uğrunda her türlü özveride bulunsun diye gönderen, için için yanan ve yakan sırrıydı. Bu aklı başında, aslında dürüst, bütün çılgınlığa iyi gözle bakmayan adam, nasıl aldatıcı bir ihtiras cininin onu bu mesleğe inanması için tahrik ettiğini, isteğinin en büyük ihtirasından nasıl kurtulmak ve elveda demek zorunda olduğunu sonunda keşfetti. Vedalaşmak gereği hakkındaki o sancılı, yakıcı, kabaran kanaat, Tasso’nun ruh halinde tam olarak dile gelmiştir: “Abartılmış Werther” olan bu kişinin üstünde, ölümden daha kötü bir şeyin sezgisi vardır: “Şimdi tamam –bu vedadan sonra; delirmeden yaşamaya nasıl devam etsin insan!”–Hayatının bu iki esas yanılgısı Goethe’ye, salt edebiyata karşı, dünyanın o zamanlar bildiği haliyle, öylesine özgür ve neredeyse keyfi görünen tutumu sağladı. Schiller’in (zavallı Schiller, ne zamanı vardı ne de kaldı) onu şiire karşı çekingenliğinden, her türlü edebi varlık ve bunun emeği korkusundan kurtardığı zamanı saymazsak, Goethe orada burada tam ne ad vereceğini bilmediği bir Tanrıça olup olmadığı şüphesiyle bir sevgiliyi ziyaret eden bir Yunanlı gibi görünür: Hayalindeki bu görüntülerin çizgileri (belki de hep bir tek Tanrıçanın değişimlerinin izinde olduğunu düşünür) istemeden ve bilmeden onun sanatının bütün çocuklarının çizgileri oldu. Bu yanılgı dolaşmaları olmasa, Goethe Goethe olmazdı: Yani yazının henüz eskimemiş biricik Alman sanatkârı, –çünkü o ne kadar az Almansa o kadar meslekten yazardı.”

“Goethe’ye göre ‘Alman’ olan şeyler, bunlar, içinden iyi olanın bile kabul edilemeyeceği, zihniyet özgürlüğüne sahip, ama zevk ve zekâ özgürlüğünün kendilerinde eksik olduğunu fark etmeyenlerdir. Ama işte asıl bu, Goethe’nin yerinde yargısına göre Almandır. Onun oyu ve örneği şuna işaret ediyor ki bir Alman, eğer başka milletlere yararlı olmak, hatta katlanılır olmak istiyorsa Almandan daha fazlasını olmak zorundadır ve hangi yönde çabalı yorsa, kendini aşmak zorundadır.”

Friedrich Nietzsche
Menschliches, Allzumenschliches, München 2002

Cevap Ver

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz