Vatikan’ın yasaklılar listesinde bilim yasak, Hitler serbest!

Katolik Kilisesi’nin yasakları, 4 bin başlıkta, bütün bilim ve kültür yapıtlarını kapsıyor. İlk kez 1559 yılında Vatikan tarafından resmen ilan edilen, 1966 yılına kadar sürekli yenilenerek yürürlükte kalan ‘Yasak Kitaplar Listesi’nde, bilimin, sanatın, edebiyatın, düşüncenin neredeyse bütün birikimi yer alıyor.
Bilim ve Gelecek* dergisi Şubat 2009 sayısında Katolik Kilisesi’nin 400 yıllık “Yasak Kitaplar Listesi”nin (Index Librorum Prohibitorum) öyküsünü kapak konusu yapmış. İlk kez 1559 yılında Vatikan tarafından resmen ilan edilen liste, 1966 yılına kadar sürekli yenilenerek yürürlükte kalmış. Liste ilk olarak Hıristiyan dünyasındaki en büyük bölünmeyle sonuçlanan Protestan reformasyonunu baskı altına almak için hazırlanmış. Kilise tarafından sapkın ilan edilen bütün Heteredoks akımların düşünürleri de listede yerini almış. Dünyanın evrenin merkezi değil Güneş etrafında dönen sıradan bir gezegen olduğunu ileri sürenler, ahlakın kaynağının din olmadığını düşünenler ve daha niceleri birer birer listeye eklenmiş. Son yıllarda araştırmacılara açılan Vatikan belgelerinden anlışılıyor ki, Yasaklılar Listesi, yürürlükten kaldırıldığı 1966 yılına kadar 4 bin başlık halinde Batı uygarlığının düşünsel ve kültürel birikimini temsil eden önemli tüm yazar ve kitaplarını kapsıyor.

Bilim ve kültür yasak!
Yasaklılar içinde kimler yok ki… Bilimsel devrimin büyük isimleri Galileo, Kopernik, Kepler, Bruno ve Erasmus Darwin’in (ünlü Darwin’in büyük babası) temel eserleri doğal olarak listede. Bruno sadece eserleri yasaklanarak kurtulamamış; 1600 yılında Roma meydanında diri diri yakılarak cezalandırılmış. Galileo’nun ise ilerlemiş yaşında engizisyon önüne çıkartılarak fikirlerinden vazgeçmeye zorlandığı biliniyor.

Bilimsel düşüncenin temellerini atan Descartes, Machiavelli, Bacon, Grotius, Hobbes, Hume, Locke, Spinoza, Kant, Berkeley, Bergson, Comte, J. S. Mill gibi büyük filozoflar hemen listeye eklenmiş. Voltaire, Rousseau, Montesquieu, Diderot, Helvetius, D’Alembert, D’Holbach, Concordet, Condillac gibi ünlü Aydınlanma filozoflarının hemen hemen tüm eserleri yasaklanmış.

Batı uygarlığının kültürel temelini oluşturan büyük edebiyatçılar da Kilise’nin gazabından kurtulamamış. Dante, Montaigne, Balzac, Hugo, La Fontaine, baba-oğul Alexander Dumas’lar, Marqois de Sade, Daniel Defoe, Andre Gide, Gustave Flaubert, Emile Zola, Heinrich Heine, Proudhon listede ilk göze çarpanlar. Yasak listesi Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Anatole France, Nikos Kazancakis gibi isimlerle 20. yüzyıla kadar uzanmış.

Ortaçağ filozoflarından Peter Abelard ve Magnus Albertus, Protestanlığın kurucuları Martin Luther ve John Calvin gibi din adamları, hatta Prusya Kralı II. Frederic bile Kilise’nin kovuşturmasından kurtulamamış.

Kısacası, Vatikan düşünceyi, bilimi, sanatı, edebiyatı, insanlığın tüm birikimini yasaklamaya ve baskı altına almaya çalışmış.

Darwin ve Marx liste dışı
Evrim kuramının yaratıcısı Charles Darwin’in eserlerinin Yasak Kitaplar Listesi’nde yer almaması şaşırtıcı bir durum. Index Kurulu’nun Darwin’i görmezden geliş nedenini Vatikan belgelerini inceleyen araştırmacılar şöyle yorumluyor: Galileo’yu dünyanın Güneş etrafında döndüğünü söylediği için mahkûm edip ardından tükürdüğünü yalamak zorunda kalan Vatikan, sonrasında bilimsel içerikli kitaplar karşısında daha temkinli bir tutum sergilemiş.

Benzer şaşırtıcı durum Marx, Engels, Freud, Schopenhauer, Feuerbach ve Nietzsche gibi düşünür ve bilim insanları için de geçerli. Yine araştırmacıların yorumuna göre, Katolik öğretiye temelden zıt olan bazı eserler özellikle 19. yüzyıldan sonra, eşyanın tabiatı gereği yasaklı görüldüğünden, kimsenin ihbar etme zahmetine katlanmamasından olsa gerek, incelemeye dahi alınmamış.

Hitler serbest!
Vatikan arşivlerindeki belgelere göre Adolf Hitler’in Kavgam’ı üç yıl boyunca defalarca Kurul’da tartışılmış; karar alınması sürekli ertelenmiş. Kilise, Nazi ideologlarından Alfred Rosenberg’in 20. Yüzyılın Mitleri adlı kitabını yasaklarken, Almanya’nın en üst düzey yöneticisini karşısına almaya çekinmiş. Araştırmacılar burada politik kaygıların belirleyici olduğunu söylüyor.**

________________________________
*Bilim ve Gelecek, Bilim ve Ütopya dergisinden ayrılan bilim yazarları tarafından 2004 yılının Mart ayından itibaren çıkartılmakta olan aylık materyalist bilim, kültür ve politika dergisidir. Genel yayın yönetmeni Ender Helvacıoğlu’dur.
**Kaynak: soL

Yorum yapın

Önceki yazıyı okuyun:
Alma – Tadema, Sir Lawrence ( 1836 Dronrijn – 1912 Wiesbaden )

Hollanda kökenli İngiliz ressam. Klasizmin temsilcilerindendir. Antwerp Academy’de tarih ressamı Hendrik Leys’in altında çalıştı.( 1863-1858 ) 1863 yılı boyunca İtalya’da...

Kapat