“Adalet güçlüden yanadır…” Machiavelli ve siyasal felsefesi – Bertrand Russell

Rönesans kuramsal (teorik) alanda çalışan önemli bir filozof yetiştirmemesine karşın  siyasal felsefede üstün bir ada sahiptir. Bu ad, Locolo Machiavelli’dir. Machiavelli karşısında dehşete düşmek alışkanlık olmuştur. O gerçekten bazen şaşırtıcıdır. Fakat başka pek çok insan da aynı biçimde yersiz yüklemelerden sıyrılırsa şaşırtıcı olur.

Machiavelli’nin siyasal felsefesi onun olaylar üzerindeki yaşantılarına dayanan bir felsefedir. Bu felsefede ortaya atılan bazı sonlara varma yolu incelenir. Bu sonların iyi ya da kötü olmasına bakılmaz. Fırsat düştükçe Machiavelli dilediği sonlardan söz açar. Onlar hepimizin alkışlayacağı türdendir. Machiavelli adına yüklenen geleneksel ters yorumlardan çoğu, kötülükleri açık açık söylemekten nefret eden ikiyüzlülerin gücenikliğinden doğmaktadır.

Gerçekten eleştiriyi gerektiren yerler de yok değildir. Machiavelli’de. Fakat, bu noktalarda o, zamanın koşullarını dile getirmektedir. Siyasal namussuzluk konusunda zekânın bu derece namuslu olması başka herhangi bir zamanda ya da başka bir ülkede pek zor görülür. Belki, kuramsal eğitimlerini safsatacılara (sofistlere) ve edimsel (pratik) eğitimlerini küçük devletlerin savaşlarına borçlu olan kişilerin yaşadığı Yunanistan bu kuralın dışında tutulabilir. Yani siyasal bozukluğu insan düşüncesi orada açık açık dile getirebilmiştir. Klâsik Yunanistan’da da Rönesans İtalya’sında olduğu gibi küçük devletler bireysel zekâya siyasal açıdan eşlik eder.

Machiavelli (1467-1527) Floransa’lıydı. Orta halli bir hukukçunun oğluydu. 20 yaşlarındayken Floransa Savonarola’nın egemenliğiydi. Savanarola’nın acıklı sonu Machiavelli üzerine büyük etki yapmıştı. Çünkü o «bütün silahlı peygamberler başarıya ulaşır, silahsızlar yenilgiye uğrar» demektedir. Böylece Savonarola’yı silahsızlar sınıfına almış olmaktadır. Silahlılar sınıfına da Musa’yı, Cyrus’u, Theseus’u ve Romulus’u. İsa’dan söz edilmemesi rönesansın tipik özelliğidir.
Savonarola’nın idamından hemen sonra Machiavelli, Floransa hükümetinde küçük bir görev aldı (1498). Önemli diplomatik görevler sırasında, Medici’ler yeniden iş başına gelene değin (1512) Floransa hükümetine önemli diplomatik işler çıktıkça hizmet etti. Sonra Medicilere tüm (daima) karşı çıktığından tutuklandı, fakat arılandı (beraat etti) Floransa yakınındaki bir yazlık bölgede emeklilik yaşantısı yaşamasına izin verildi.
Machiavelli başka bir uğraşı aradığı için yazar olmuştur. Onun ünlü kitabı Hükümdar 1513 yılında yazılmış ve Görkemli (Muhteşem) Lorenzo’ya adanmıştır. Machiavelli böylece Medici’lerin kayrasını (lütfunu) elde etmek istiyordu. Fakat bu umudun boş olduğu anlaşıldı sonradan.

Hükümdar’ın tonu belki kısmen bu edimsel (pratik) erekten doğmuştur. Machiavelli’nin daha uzun yapıtı olan Hükümdar yazılırken kaleme alınan Söyleşiler (ya da Konuşmalar) adlı yapıtı daha cumhuriyetçi ve daha liberaldi. Hükümdar’ın başlangıcında, cumhuriyetlerden söz edilmeyeceği, çünkü onların başka yerde ele alınacağı ileri sürülür. Söyleşiler ‘i okumamış bir kişi, Machiavelli’nin öğretisini tek yönüyle tanımaktan öteye geçemez bu yüzden.
Medici’leri yola getirmekte başarısızlığa uğradığından, Machiavelli yazmayı sürdürmek zorunda kaldı. Ölümüne değin kıyıda yaşadı. Öldüğü yıl V. Charles’ın orduları Roma’yı yağmalıyordu. Dolayısiyle Machiavelli’nin ölüm yılı, aynı zamanda İtalyan rönesansının bitimi sayılabilir.

Hükümdar, bir prensliğin nasıl elde edileceğini, nasıl elde tutulacağını ve nasıl yitirileceğini tarihten ve çağdaş olaylardan çıkarmağa çalışır. XV. Yüzyıl İtalya’sı bu konuda büyüklü küçüklü pek çok örnekle doludur.
O yüzyılda sadece birkaç yönetici yasaya uygundu (meşruydu) Papalar bile çok kez seçimleri hile ve rüşvetle kazanırlardı. Başarı elde etme kuralları daha dengeli yıllarda görülenlerin bütünüyle aynı değildi. Çünkü kimse VIII. ve IX. yüzyıllarda bir adamın bertaraf edilmesine ve niteliksiz sayılmasına yol açan zalimlik ve hainlikler karşısında dehşete düşmüyordu.
Belki zamanımızda Machiavelli daha iyi değerlendirilir. Çünkü çağımızın en göze batan başarıları rönesans İtalya’sında kullanılanlar ölçüsünde aşağılık yöntemlerle sağlanmıştır. Hitler’in Alman parlamento binasını yakması 1934 yılında parti İçinde yaptığı temizlik (tasfiye) ve Münich anlaşmasını bozuşu, Machiavelli yönünden devlet yönetimi konusunda artistik bir bilgi olarak alkışlanabilirdi.

Bertrand Russell
Batı Felsefesi Tarihi #3
– Modernçağ – Yeniçağ

Yorum yapın

Cafrande.org’u

‘ta BEĞENda TAKİP Et

Yereli yaşa, evrensel düşün!.. www.cafrande.org

Önceki yazıyı okuyun:
Bir İnsanın Bir Başkası Üzerindeki Etkisi: Hipnotizma ve Telkin – Alfred Adler
Beethoven: ‘Bütün insanlar kardeştir’ – Ahmet Say
Kapat