“Kendimizi herhangi bir yalnızlıkta değil, yolda, kentte, kalabalığın ortasında, eşya varsa eşyada, insan varsa insanda ortaya çıkarıyoruz” der Sartre ancak doğrudan doğruya başkasının varlığı sözkonusu olduğu anda tedirginliğini ortaya koyar. Bu noktada filozofun “ Cehennem başkalarıdır” formülü ortaya çıkar.
Sartre’a göre, başkası hiçliktir. Buna göre varoluşçu filozoflar bizim gibi düşünmezler, bilinci toplumsallığın ya da evrenselliğin bireysellikte içselleşmesi olarak düşünmezler. Çıkış noktası hiçlik’tir. Varoluşçulara göre bilinç kendini hiçlik’e karşı kuran bir etkinliktir. Sartre’da düşünen özne ya da bilinç varlık’ın karşıtı olan hiçlik’le ortaya konulur.
Sartre’a göre insan varlıkta bir kopma, bir ayrılma noktası ortaya koyar, bir bozulma noktası oluşturur. Varlığın bir yapılılığı, durağanlığı insanla bozulur. Eksıklik denilen şey insanla ortaya çıkmıştır. Dağlarda, kayalarda, sularda eksıklik yoktur. Durmadan arzuluyor olmasının da gösterdiği gibi, insan bir eksıklik ya da bir yoksunluktur.
Hiçlik deneyi, Sartre’a göre, bir özgürlük deneyidir. İnsan arzu içinde özgürlüğünü gerçekleştirir. İnsan sürekli bir aşma deneyi içindedir, kendini aşarken insan özgürlüğünü gerçekleştirmiş olur.
Sartre bunu bize Varlık ve hiçlik adlı yapıtının 655. sayfasında şöyle anlatır.
“ Hiçleştirmenin varlık eksıkliği olduğunu ve başka bir şey olamayacağını biliyoruz. Özgürlük özellikle kendini varlık eksıkliği kılan varlıktır. Arzu varlık eksıkliğiyle özdeş olduğu gibi, özgürlük de kendini varlık arzusu kılan varlık olarak ortaya çıkacaktır yani kendinde – kendi –için olmanın kendi –için –tasarısı olarak ortaya çıkacaktır. Burada hiçbir zaman özgürlüğün doğası ya da özü olarak ele alınamayacak soyut bir yapıya ulaştık, çünkü özgürlük varoluştur ve varoluş da kendinde özü önceler. Özgürlük doğrudan doğruya somut görünümdür ve seçiminden ayrılamaz, yani kişi’den ayrılamaz. Ama ele alınan yapıya özgürlüğün doğru’su denilebilir, yani o özgürlüğün insani anlamıdır.”
Afşar Timuçin
Felsefe Bir Sevinçtir
İnsancıl Yayınları
lütfen oku