“Nikomakhosçu Etik” 90 Dakikada Aristoteles -Paul Strathern

Erdem: Doğru Ölçü
Etik, erdem tutkular ve eylemlerle ilgilenir; her ikisinde de aşırılık, eksiklik ve denge vardır. Böylece insan az ya da çok korku  veya cesaret, hırs, öfke, merhamet ve hatta sevinç ve acı hissedebilir, üstelik her ikisini de doğru olmayan bir biçimde; buna karşın, bunu, yapılması istenen zamanda ve şart altında ve neye karşı ve niye ve nasıl yapmak, dengedir ve en iyi olan, ki, bu da erdemi simgeleyen şeydir. Aynı zamanda eylemlerde de aşırılık, eksıklik ve denge vardır. Erdem, aşırısı hata, eksikliği sövgüye değer ve dengelisi doğru olup övülen tutku ve eylemlerle ilgilidir. İşte bu iki şey erdemi tanımlar.

Nikomakhosçu Etik
Akıllılık

İnsan daha gençliğinde geometrisyen, matematikçi ve genelde böyle şeylerde bilge olabilir, ama akıllı olamaz. Nedeni şudur ki, akıllılık kendini ayrıntıda gösterir ve bu da ancak deneyim yoluyla ortaya çıkar. Ancak genç bir insan bu deneyimlere sahip olamaz, zira bunlar uzun bir zaman süreci içerisinde oluşurlar. Bir çocuğun neden matematikçi olabileceği, ama bir bilge kişi veya doğa filozofu olamayacağı sorusu gündeme gelebilir. Çünkü birincisi soyutluktan var olur, ama doğa felsefesinin ilkeleri deneyimden çıkar. İşte bu hususta genç insanların fikirleri olamaz, olsa olsa bu konuda konuşabilirler. Oysa matematiğin malzemesi onlara yabancı ve bilinmez değildir.

Nikomakhosçu Etik
Mutlu Hayat I

Mutluluk salt bir davranış değildir. Öyle olsaydı, hayatı boyunca uyuyan ve bir bitki gibi yaşayan kişi de ona sahip olabilirdi veya en büyük talihsizliklerle karşılaşan bir insan. Bu bizi tatmin etmeyip de, onu belirli bir eyleme dönüştürmek zorunda olduğumuzda ve bunun ötesinde, eylemler gerek kaçınılmazlıktan dolayı ve bir araç olarak, gerekse salt eylem oldukları için arzulanır iseler, mutluluk muhtemelen salt bir araç olduğu için arzulanır olan bir eylemde değil, eylem olduğu için arzulanır olan bir eylemde kavranabilir. Ne de olsa mutluluk, başka bir şeye ihtiyacı olmayan, kendi kendine yeter bir şeydir.

Nikomakhosçu Etik
Mutlu Hayat II

Bir canlı için doğal olan şey, aynı zamanda onun için en doğru ve en doyurucu olan şeydir. İnsan için bu, tinine uygun bir yaşam sürmektir, zira tin insanı insan yapan şeydir. Öyleyse bu yaşam aynı zamanda en mutlu olanıdır.

Nikomakhosçu Etik
Taklit Olarak Sanat

Genel olarak, şiirselliği ortaya çıkaran iki tür doğal neden olmalı. Zira birincisi, insan doğuştan itibaren taklit eden bir varlıktır (ki taklit etmeye en yatkın olan ve öğrenme sürecine taklit ile başlayan bir varlık olarak insan işte bu noktada diğer canlılardan ayrılır), ikincisi, insanlar taklit etmekten ve taklit seyretmekten hoşlanırlar. Bunun bir kanıtı da sanat eserlerinde yaşadığımız şeydir. Zira gerçekte sadece acıyla izlediğimiz şeyleri, eğer gerçeğine en yakın taklitleriyle karşı karşıya isek, severek izliyoruz, örneğin itici hayvanların veya ölü bedenlerin taklitlerinde olduğu gibi.

Poetika
Tragedyanın Doğuşu

Tragedyanın kökeninde tuluat vardır (tıpkı Dithyrambos’ları söyleyenlerin tuluatlarıyla başlayan komedyada ve günümüzde bile pek çok kentte kutlanan Phallus şenliklerindeki komedyada olduğu gibi), tragedya yavaş yavaş gelişmiş ve gelişimi bir son buluncaya, yani gerçek doğasına kavuşuncaya kadar birçok değişiklik geçirmiş ve her şeyi yavaşça birbiri ardına gün ışığına çıkartmıştır. Önce Aiskylos oyuncu sayısını birden ikiye çıkardı ve aynı zamanda koroyu da geriye çekerek, konuşulan replikleri oyunun esas dayanağı haline getirdi. Sophokles ise üçüncü oyuncuyu ve sahneye dekoratif resmi getirdi. Tragedyanın başlangıçtaki küçük hikayeleri zamanla yerini uzun ve büyük hikayelere bıraktı ve konuşma dili başlangıçta gülünç olduğu için (hiciv içeren oyunlardan doğduğundan) tragedya çok geç vakur olmuştur.

Poetika
Yasa ve Hukuk

Bir topluluk dahilinde yaşayamayan veya, kendi kendine yeter olduğu için, ona ihtiyaç duymayan kişi devletin bir üyesi değildir ve öyleyse ya bir hayvan, ya da bir tanrıdır. Bu nedenle insanların tümünde böyle bir topluluk halinde yaşama güdüsü vardır ve ona ilk ulaşan adam, en büyük edinimlerin hak sahibidir. Zira, nasıl ki insan, yaradılışı itibariyle canlıların en mükemmeli ise, aynı zamanda yasa ve hukuktan yoksun olması itibariyle de canlıların en kötüsüdür. En kötüsüyse silahlanmış adaletsizliktir ve insan, entelektüel ve ahlaki yeteneklerinin silahlarıyla, başka hiçbir durumda bu denli çelişik bir şekilde kullanılamayacak kadar silahlarla, donatılmış olarak ayak basar varlığına. Ondandır ki insan, ahlaktan yoksunsa, varlıkların en alçağı, en kabası ve cinsel tatmin ile damak zevki tatmini bakımından en kötüsüdür. Ahlakın bir türevi olan adalet siyasetin konusudur. Zira hukuk, bir devlet topluluğunda mevcut olan ve neyi adil olduğuna karar verin düzenden başka bir şey değildir.

Politika 2
Kuramın Yararı Üzerine

Herkes neyi biliyor ve tanıyorsa onu doğru olarak tanımlar ve o konuda iyi bir hakimdir. Bir nesne hakkında yargıda bulunmak, o nesne konusunda bilgi ve eğitimi olan kişinin işidir; tüm nesneler hakkında yargıda bulunmaksa, her konuda bilgili ve eğitimli olan kişinin. Bu nedenle genç bir insan siyaset bilimi için iyi bir dinleyici değildir, zira pratik hayat deneyimi yoktur. Bunun ötesinde genç bir insan duygularının belirlediği yöne gitme eğilimindedir ve bu nedenle amaçsız ve yararsız bir şekilde dinleyecektir, zira burada hedef bilgi değil eylemdir. Kaldı ki, yaş olarak genç olmak veya kişilik olarak olgun olmamak arasında bir fark yoktur, zira eksıklik zamandan değil, tutkuları yaşayıp ayrıntıların peşinden gitmekten kaynaklanmaktadır. Böyle insanlar için bilgi tamamen yararsız bir şeydir, tıpkı hükmedilmeyenlerde olduğu gibi. Kim ki arayışlarını akla yöneltir ve o şekilde yaşarsa, onun için bilgi sahibi olmanın sonsuz yararları vardır.

Nikomakhosçu Etik
Yaşam Taslakları

İyi ve mutlu olanı yaşam biçimlerinden anlayabilmiş olmak üzerinde durmak gerekir. İnsanların çoğı ve en kabaları zevki tercih ediyor. Bu nedenle zevkli yaşama değer verirler.
Aslında belirgin olan üç tür yaşam biçimi vardır, birincisi şimdi saydığım, diğerleri ise siyasi yaşam ve gözlemleyici yaşam. Çoğunluk köle zihniyetindedir, zira bir büyük baş hayvanın yaşamını tercih eder. Eğitimli ve iddialı insanlar şerefi seçerler. Bunu siyasi yaşamın hedefi sayabiliriz. Yine de aradığımız şey, sanki daha derin bir hedef. Zira şeref şereflendirilenden çok, şeref veren kişinindir. Ancak, iyinin, insana özgü bir şey olduğunu ve kolay kolay kaybolamayacağını tahmin etmekteyiz. Bunun ötesinde bizler, şerefi sanki iyi bir insan olduğumuzu kendimize kanıtlamak için ararız. Öyle ya,bizi tanıyanlar ve konuya vakıf olanlar tarafından saygı görmek ve onların gözünde şerefli olmak isteriz. Bu nedenle, siyasi yaşam biçiminin nihai hedefi belki de çalışkanlıktır. Ama bunda da eksık bir yan var. Siyasi yaşam biçimi basiretsizliği ve en büyük talihsizlikleri getirebilir başımıza. Böyle yaşayan birine, iddiasını kanıtlama kaygısı güden kişi hariç, kimse mutlu insan demez.
Üçüncü yaşam biçimi gözlemleyen kişinin yaşam biçimidir.
Ticari yaşam biçiminde kendine has bir boyut vardır ve görünüşe göre zenginlik, aranan iyi değildir, zira sadece amaca yönelik bir araç olarak işe yarar. Bu nedenle hedef olarak daha çok yukarıda sayılan şeyler bellenir, zira o hedefler dolaylı başka bir şey yüzünden değil, bizzat kendileri oldukları için saygı görürler.

Nikomakhosçu Etik
90 Dakikada Aristoteles
Paul Strathern

Yorum yapın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Önceki yazıyı okuyun:
İranlı gazeteci Pervin Ardalan uyardı: “Herşey yavaş yavaş oluyor gözünüz açık olsun ”

"İslam Devrimi kadın haklarını yok etti" Pervin Ardalan, ülkesinde kadına karşı ayrımcılıkla mücadele etmek için başlattığı “1 Milyon İmza Kampanyası”...

Kapat