1826’da Yeniçeriler ocağının kaldırılışından sonra Bektaşiler Tarikatı – İrene Melikoff

irene melikoff1826’da Yeniçeriler ocağının kaldırılışından sonra, onlarla sıkı ilişkileri dolayısıyla Bektaşiler Tarikatı kapatıldı ve malları satıldı. Bektaşi tekke’leri, Müslüman icmâ’a (orthodoxie, «sünnet ve cemaat» itikadı) aykırı düşmeyen tavır dolayısıyla yönetimin iyi gözle baktığı bir tarikat olan Nakşibendi’lere devredildi: Bu, Hacı Bektaş, Seyyid Baba, Mürsel Baba tekke’leri ile İstanbul bölgesinde ve hatta İstanbul’da Merdivenköy’de Şah Kulu Sultan rotte’sinin, Rumeli Hisarı’nda Şehitler tekke’sinin, yine Rumeli Hisarı’nda Nâfi Baba dergâhımın, Karaağaç semtinde aynı addaki dergâhın, Çamlıca tekkesinin ve Eyüp’te Karyağdı dergâhının ki en mühimleri bu saydıklarımdı, sonları oldu.

Devamı…1826’da Yeniçeriler ocağının kaldırılışından sonra Bektaşiler Tarikatı – İrene Melikoff

Yakın ve Ortadoğu’nun kural dışı inançlarında sezgici bilgi ve evrensellik – Prof. İrene Melikoff

irene melikoff

Manicilik ve Alevilik
Sezgici bilgi ya da irfan diyebileceğimiz kavram, eski Yunancadan gnosis yani doğuştan gelen bilgi anlamındadır. Sezgici bilgi konusunu Alevilik, Bektaşilik araştırmalarım çerçevesinde izledim. Ancak sezgici bilgi bu çerçeveyi aşan bir konudur. Alevilik-Bektaşilik bir inanç bağdaştırmacılığıdır. Bunu her zaman söyledim ve de yazdım. Aleviliği ve Bektaşiliği incelemek için başvurulacak en temel kaynak alevi nefesleridir. Zira Alevi nefeslerinde, bu inancın tüm unsurları ve bu unsurların bütün özellikleri mevcuttur. Alevilik-Bektaşilik İslam dini çerçevesinde oluşmakla birlikte, bu inanç İslamın dışından da gelen değişik inanç öğelerinden oluşmaktadır. Bu değişik öğeler içinde Şamanizm unsurları ortaya çıkartmak oldukça kolaydır. Çok araştırmacı bu konuda önemli incelemeler yaptık.

Devamı…Yakın ve Ortadoğu’nun kural dışı inançlarında sezgici bilgi ve evrensellik – Prof. İrene Melikoff

Alevi-Bektaşiliğin Tarihi Kökenleri: Bektaşi-Kızılbaş Bölünmesi ve Neticeleri – İrene Melikoff

Bektaşiliği belirtmeye çalışırsak, Bektaşilik her şeyden evvel bir Türk halk dini olduğunu söyleyebiliriz. XIII. Asırdan itibaren Anadolu’da gelişmeye başladı. Sonraki asırlar boyunca bağdaştırmacı yapısında bazı yabancı unsurlar yer aldıysa da, Bektaşiliği Türk kökenlerinden ayırmak mümkün değildir. Bektaşilik, Hacı Bektaş Velinin etrafında belirginleşmiş bir öğretidir. Hacı Bektaş ise, efsaneleşmiş büyüleyici bir kişidir. Keramet sahibi ve mucize yaratan bir kişi gibi görünüyor. Öyle olduğu için, onu Şii’lerin sekizinci İmamına, dolayısıyla da soyunu Peygambere kadar çıkarmak mümkündür. Fakat, bu eklentiler asırlar boyunca meydana gelmiştir. Gerçeklikte ise, Hacı Bektaş doğduğu ortamdan, yani Orta Asya’dan gelen ve Anadolu’ya göç eden Türkmen boylarından ayırmak imkansızdır.

Devamı…Alevi-Bektaşiliğin Tarihi Kökenleri: Bektaşi-Kızılbaş Bölünmesi ve Neticeleri – İrene Melikoff

Türkiyede Aydınlanma ve Bektaşiliğin Rolü – Irene Melikoff (Çeviri: Server Tanilli)

Yüzyıllar boyu öncü ve ilerici bir hareket rolünü oynamış olan Bektaşilik, Osmanlı İmparatorluğu’nun değişme ve Batılaşmasına katkıda bulunan büyük reformlar hareketine de katılmamazlık edemezdi. Bektaşiler, çoğu kez Genç Osmanlılar safında, sonra da Jön Türkler kuşağı içinde yer aldılar.
Bununla beraber, Bektaşilerle bu ilerici hareketler arasında, göz ardı edilemeyecek bir etken görüle gelmiş, bilindiği gibi, Türk reform hareketinde önemli bir role sahiptir.
1826’dan sonraki yıllarda Bektaşi Tarikatına ayırdığımız bir yazıda, Bektaşilerle Masonlar arasındaki ilişkilerden söz etmek fırsatını daha önce bulmuştuk. (1) Bugün, bu konu üzerine yeniden döneceğiz; çünkü Masonluk, yasaklanıp kovuşturulan Bektaşilerle reform hareketleri arasında bir bağ hizmetini görmüştür çoğu kez.

Devamı…Türkiyede Aydınlanma ve Bektaşiliğin Rolü – Irene Melikoff (Çeviri: Server Tanilli)

Alevi Bektaşi Sorunu, Trakya Bektaşiliğinin Yerel Özelliği – İrene Melikoff

30 yıldır, Aleviler arasında yaptığım araştırmalarımı bir araya topladığım kitabıma(1) son noktayı koyarken, eksiksiz bir çalışmayı yerine getirmiş olduğumu söyleyemeyeceğimi farkettim. Zira, Alevilik ve Bektaşilik, yeniden güncelleşirken sürekli değişmektedir. Ancak bazılarının beklenmedik bir biçimde ortaya çıkardığı sorunun bir noktasını açığa kavuşturduğumuzu sanıyoruz. Kendimizi karışıklıklar ve hareketli olaylar karşısında bulunmaktayız.
Önceden sezinlediğim ve çözümlenmesi gereken sorunların çözümü için, gerekli araçlar olmadan ilk taslağını yaptığım bazı çözüm noktalarını ortaya koymaya hazır olduğum ve sonunda ancak bitirebildiğim yapıtım.

Devamı…Alevi Bektaşi Sorunu, Trakya Bektaşiliğinin Yerel Özelliği – İrene Melikoff

Gök-Tanrı’dan Şah-ı Merdan’a, Orta Asya’ dan Anadolu’ya Türklerde Halk İslamı – Irene Melikoff

Türk aşiretleri arasında İslamın yayılması ve Türkler’in bu yeni inanışa yönelişleri, dervişlerle birlikte tüccarların önemli rol oynadıkları uzun bir gelişim süreci sonucunda olmuştur. Oluşum, Orta Asya’da yaşam buldu ve Türkçe konuşulan bütün bölgelere yayıldı.
Türkler’in, aslında İrani kökenli olan ülkelere, örneğin Türkistan ve Maveraünnehir’e yerleşmeleri, Orhun Türk İmparatorluğu’nun yıkılışı ve 19. yüzyılda Kırgızlar tarafından şimdiki Moğolistan’dan sürülen Uygurlar’ın çöküşü sonunda olmuştur. Türkçe konuşan topluluklar, aralarında önemli kültürel bir yere sahip Soğdanlar’ın da bulunduğu İrani halkla karıştılar.

Devamı…Gök-Tanrı’dan Şah-ı Merdan’a, Orta Asya’ dan Anadolu’ya Türklerde Halk İslamı – Irene Melikoff