Saldırıda öldürülen Fransız Charlie Hebdo’nun Genel Yayın Yönetmeni Stephane Charbonnier, yaklaşık 2 yıl önce “Müslümanların Masumiyeti” filminden sonra ortaya çıkan karikatür krizle ilgili Hürriyet gazetesine önemli açıklamalarda bulunmuştu. Charbonnier’in 27 Eylül 2012’de yayınlanan söz konusu röportajda kendilerine yönelen tehditlere ilişkin olarak; “dava eder, karşılık verebilir ama öldüremezsiniz” demişti.
“Bu riski niye göze aldınız?
Biz filme (Müslümanların Masumiyeti) karşı tepkileri karikatürize ettik. Haftanın gündemi buydu. Gerçekten o film çok kötü, hakaret içeren, seviyesiz bir film. Bizim savunduğumuz bu film değil. Film hakaret içeriyorsa ya dava edilir, ya da başka bir filmle karşılık verilir. Ama insan öldürmezsiniz.
Öfkeleri anlıyorsunuz ama çözümünüz ne?
-Ben bir ateistim. Eğer camiye ya da kiliseye gidersem beni şok edecek çok şeyler duyabilirim. Ben buralara gitmiyorum. Ben de inananlara eğer şok olmak istemiyorlarsa Charlie Hebdo’yu okumamalarını öneriyorum.
Hafta nasıl geçti, zor muydu?
-Evet, zordu. Eleştiriler bizi rahatsız etmedi. Çünkü eleştiriyi savunuyoruz. Ama eleştirilerin Daniel Cohn Bendith gibi birisinden ve meslektaşlarımızdan gelmesi bize zor anlar yaşattı. Daniel Cohn Bendit (Yeşillerli politikacı) bize ‘mazoşist ve aptallar’ dedi. Kendisi 68 yılında Fransız polisi önüne durarak hayatını tehlikeye attığında mazoşist ya da aptal mıydı? Cop darbelerini yeme riskini göze alması akıllıca mıydı?
Hz. Muhammed’in yüzünü çizmeniz İslam açısından yasak.
-Kuran’da Muhammed’in yüzünün çizilemeyeceğine dair bir direktif yok. Bu bir gelenek. 12’nci yüzyılda Muhammed, Müslümanlar tarafından çizilebiliyordu. Şiiler uzun süre çizdiler.”
Le Monde’nin yaptığı söyleşi: ‘Boyun eğmektense ölmeyi tercih ederim’
Aynı dönemde Fransa’nın saygın gazetelerinden Le Monde, Danimarka’da yayınlanan bir mizah dergisinin İslam peygamberini konu alan karikatürünü aynen yayınladıktan sonra tepkileri üzerine toplayan derginin o dönem polis korumasında olan genel yayın yönetmeni Charbonnier’yle yaptığı söyleşide: “Bir senede 20 özel koruma eskittik” derken, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Çocuklarım yok, karım yok, arabam yok, kredim yok. Bu biraz cafcaflı olacak ama boyun eğmektense ölmeyi yeğlerim.”
İslamla ilgili karikatürlerin şiddete yol açtığı eleştirilerine karşı çıkan Charbonnier mesleğini şöyle savunuyor: “Ben keçeli kalemle insan öldürüyormuşum gibi hissetmiyorum. İnsan hayatını tehlikeye atmıyorum. Kendi şiddetlerini meşrulaştıracak bahanelere ihtiyaçları olduğunda, hep buluyorlar.”
Charlie Hebdo dergisi
Fransa’da binası silahlı kişilerce basılan mizah dergisinin tarihi 1969’a kadar uzanıyor. Dergi, bütün dinlerle uğraşmasıyla tanınıyor.
1969 yılında kurulan dergi, solcu bir çizgide yer alıyor.
Charlie Hebdo’nun hiciv tarzını ciddiye alışıyla ilgili uzun bir geçmişi var. Haftalık derginin daha önce kendisine yöneltilen tehditlere tepkisi de politik doğruculuğun ya da dini hassasiyetlerin sınırlarını zorlayan, daha da tartışmalı ve hakaret içeren şekillerde olmuştu. 2011 Kasım’ında, ofislerinin bombalanmasından sonra yayımladıkları özel sayının sözde editörlüğünü Peygamber Muhammet’in yapmış, dergi de geçici olarak “Charia (şeriat) Hebdo” olarak adlandırılmıştı. Derginin kapağında yer alan Muhammet karikatürü, okuyucuları “gülmekten ölmezlerse 100 kırbaçla cezalandırmak”la tehdit ediyordu.
Petrol bombası atağı derginin Paris ofisini tamamıyla mahvetmişti, internet siteleri hack’lenmişti ve çalışanlar ölümle tehdit ediliyordu. Ancak 6 gün sonra dergi, erkek çizerlerinden birinin, alev almış bir bombanın önünde, tutkulu bir biçimde sakallı bir Müslüman erkeği öpüşünü resmeden bir kapakla çıktı. Derginin manşeti, “L’Amour plus fot que la haine”‘dı (Aşk nefretten daha güçlüdür).
Bundan sonraki yıl boyunca dergi Muhammet’in birçok karikatürünü daha yayınladı. İçlerinde Muhammet’in çıplak olduğu ya da bir Ortodoks Yahudi tarafından itilen bir tekerlekli sandalye oturduğu çizimler de vardı.
Ertesi sene, çıplak Muhammet karikatürleri nedeniyle, Fransa yönetimi 20 ülkedeki büyükelçiliklerini kapatmak zorunda kaldı.
Tartışmalar üzerine dergi editörü Stephane Charbonnier, “Herkesin her hafta karikatürünü çiziyoruz, ancak bunu peygambere yaptığımız zaman, adına provokasyon diyorlar” demişti.
