Dostoyevski: İnsanın bir yıl boyunca çekebileceği acıyı ben bir sabah çektim

Dostoyevski: İnsanın bir yıl boyunca çekebileceği acıyı ben bir sabah çektim

Yarın işe giderken giyeceğim ayakkabılarımın halini siz de biliyorsunuz. Sorun bu Varenka. Bilirsiniz böyle sorunlar insanı yer bitirir. ...

Orhan Veli: 2 yaşında gurbete çıktım, 20 yaşında sefalet çekmesini öğrendim

Orhan Veli: 2 yaşında gurbete çıktım, 20 yaşında sefalet çekmesini öğrendim

Daha ufak yaşta tarih, edebiyat kitapları okurdum. Yaşıma göre hayli ağır olan bu eserlerin de edebiyata hevesim üzerine ...

Suzanne Teng, 'Miles Beyond', 'Mystic Journey' ve 'Enchanted Wind' adlı üç albümüyle cafrande.org'ta

Minimalist tarzda yakaladığı müzikal duruluk ile kulağa hoş gelen seslerden öte insan  ruhuna hitap etmeyi amaçlayan  bir flüt ...

Aslı Erdoğan: Bir kez daha suskunluğun tam ortasında konuşuyorum

Aslı Erdoğan: Bir kez daha suskunluğun tam ortasında konuşuyorum

Bir kez daha suskunluğun tam ortasında konuşuyorum -ben derken kendimden söz ettiğimi düşünürseniz aldanırsınız- konuşuyorum, her şeyi kaybetmeyi ...

VEDAT TİRKALı ROP. KENT-YAŞAM. FOTOGRAF:GURCAN OZTURK. BIRGUN-IST. EKıM-2004

Vedat Türkali'nin akıllarda yer eden 10 sözü: Zulmün olduğu yerde direniş de olacaktır

Vedat Türkali 13 Mayıs 1919’da Samsun’da doğdu. Liseyi Samsun Lisesi’nde okuduktan sonra 1942 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi ...

Vedat Türkali’nin Tayyip Erdoğan’a 2010 yılında yazdığı mektup

Vedat Türkali'nin Tayyip Erdoğan’a 2010 yılında yazdığı mektup

Yazar, senarist, şair Vedat Türkali, 2010’da dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’a kaleme aldığı mektupta, “‘Kürt sorunu’ çözülmeden demokrasi ...

Tülay German ve Yunus'tan Nazım'a adlı albümünden şarkılar

1935, İstanbul doğumlu olan Tülay German küçük yaşlarda müziğe ilgi duydu. Ferdi Ştatzer'den piyano dersleri aldı. Aynı dönemde, ...

Che'nin veda mektupları: Bazı kereler beni anlayamadığınızı sanıyorum

Che Guevara, bugün dünyada yanlızca Küba Devriminin önemli liderlerinden biri, Latin Amerikalı bir yurtsever veya Arjantinli hümanist bir ...

Makine Çağında Aşk: Ataerkil Törelerden Çağdaş Törelere Geçiş

Makine Çağında Aşk: Ataerkil Törelerden Çağdaş Törelere Geçiş

Sanayii devrimi, seri ve köleyi özgürlüğe kavuşturduğu gibi, çocukları da otoriter ailenin duygusal bağımlılığından kurtarmak zorundaydı. Çağdaş toplum, ...

Attilla İlhan ve kendi sesinden şiirleri | Ben gidip başıma belalar aramışım o kalıp mevlasını bulmuş

15 Haziran 1925'te Menemen'de doğdu. İlk ve orta eğitiminin büyük bir bölümünü İzmir ve babasının işi dolayısıyla gittikleri ...

Turgut Uyar: Her şey akıp gider bir katı hüzün kalır…

Turgut Uyar: Her şey akıp gider bir katı hüzün kalır...

İnsan tükenir sanırım bir çiçeğe durmadan baksa bilebir güzel aşk okusa bile.biz nerden tükeniriz adımız saydamhele akşam oldu ...

Cehenneme Övgü: Müjde! Çocuğumuz Oldu! – Gündüz Vassaf

Cehenneme Övgü: Müjde! Çocuğumuz Oldu! - Gündüz Vassaf

"Çocuklar hayata ana babalarını severek başlar, zamanla onları eleştirir ve nadiren affederler." Oscar WildeBir kısmımız özgürlüğü özgür olmak ...

Ahmet Kaya'nın Yıldızlar ve Yakamoz albümü

Yıldızlar ve Yakamoz Ahmet Kaya'nın Aralık 1996 yılında yayınladığı 16. albümüdür. Sabahattin Ali, Nevzat Çelik, Enver Gökçe ve ...

Virginia Woolf: Zekâ ve Duyarlılığını Bilinç Akışına Yönelten Titiz Anlatımcı – Tomris Uyar

Virginia Woolf: Zekâ ve Duyarlılığını Bilinç Akışına Yönelten Titiz Anlatımcı - Tomris Uyar

Zaman... Elimizden kaçan, kayan yaşam... Büyük bir yaşama sevgisi, insan onuruna duyulan inanç ve bu tartışmasız gerçeğin bir ...

Lev Troçki’nin Vasiyeti: Yaşam güzel. Gelecek kuşaklar onu bütün kötülüklerden arındırsınlar…

Lev Troçki’nin Vasiyeti: Yaşam güzel. Gelecek kuşaklar onu bütün kötülüklerden arındırsınlar…

Troçki vasiyetini 27 Şubat 1940 tarihinde kaleme aldı ve 3 Mart 1940’ta metne bir paragraf daha ekledi. Vasiyet ...

“Geleneksel Yahudi Halk Müzikleri / Traditional Jewish Music” – Kolektif

“Geleneksel Yahudi Halk Müzikleri / Traditional Jewish Music” – Kolektif

Seçilmiş 16 Adet geleneksel Yahudi halk müziğinden oluşan  "Geleneksel Yahudi Halk Müzikleri "/ Traditional Jewish Music" adlı ...

Düzenli kitap okumanın insana kazandırdığı 15 özellik

Düzenli kitap okumanın insana kazandırdığı 15 özellik

Okumak, birçok eğitim süreci geçiren insan için doğduğu andan itibaren en kolay ve en etkili öğrenme yoludur. Bunu bir alışkanlık ...

Elias Canetti: Bir despot kötü niyetinin farkındadır bu yüzden öyle değilmiş gibi yapar

Elias Canetti: Bir despot kötü niyetinin farkındadır bu yüzden öyle değilmiş gibi yapar

Maske Düşürme İktidarıBir despot kendi içindeki kötü niyetinin her zaman farkındadır ve bu yüzden kötü niyetli değilmiş gibi ...

Paradigmanın İflası: Yirmi beş yıl sonra... - Fikret Başkaya

"İnsan, iyiyle kötüyü birbirine karıştırdığında, Tanrılar ruhunu öylesine feci bir felakete sürüklerler ki, artık felaketin farkına varmak için ...

Platon – İdealar Teorisi ve İdeal Devlet Sanatların Etik Sorumluluğu

Platon’un diyalogları, O’nu edebiyatta bir klasik haline getirmiştir. O sadece bir filozof değil, bir şairdir aynı zamanda. Deha’nın da yazarıdır. Platon, öteden beri pek çok sanatçı ve şaire (özellikle de Romantik dönemde) ilham kaynağı olmuştur. Sadece saf formların filozofu, matematiksel filozof ve yaşama ilişkin dinî tavrından dolayı ruhsal güçler filozofu olarak değil; Muses ve sanat filozofu olarak da görüldü. Bununla birlikte Platon, siyaset felsefesinde sanat ve sanatçıya karşı bir hayli şüpheciydi. îdeal devlette, sanatlara karşı katı bir sansürü ve uyum sağlamayacak olan sanatçıların ihracını destekliyordu. Nasıl oluyor da tüm bunlar birlikte duruyor? Platon’a göre sanatların sahip olduğu bu muğlak rolün ardında ne var? Nedenler sayısız. Burada ve herhangi bir yerde yorumdan kaynaklanan problemler olduğunu baştan söyleyerek şu analizi yapabiliriz:

İlk önce şunu not etmeye değer ki Platon, Aydınlanmadan beri modern zamanlarda yaygın olduğu şekliyle doğru, iyi ve güzel ya da bilim, ahlak ve sanat arasında açık bir ayrım yapmamıştır. Modern zamanlarda l ‘art pour l ‘art, “sanat için sanat” sloganını buluyoruz; zira sanat ahlakî ve siyasal kaygılardan uzak ve bağımsız bir şey olarak görülüyor. Modern bir perspektiften bakıldığında sanatın sadece sanatsal kıstaslarla ele alınması gerektiğini; iyi veya doğru mu, yararlı veya yıkıcı mı diye sorulmaması gerektiğini söylemek anlamlı oluyor. Bir sanat yapıtı ahlakı ya da doğruyu yüceltmese dahi büyük bir sanat ürünü olabilir! Fakat doğru, iyi ve güzel arasındaki böylesi katı bir ayrım Platon’a göre makul değildi. Bilakis O, ideaların birbiriyle bağlantılı olduğunu söylüyordu: İdealar gibi, iyi ve güzel de iç içe geçmiştir. Güzel iyiyi işaret eder, iyi de güzeli. Sanat ahlaktan ayrı tutulamaz. Ahlak felsefesi ve estetik birbirinden ayrılamaz. Bir taraftan bu sanatçıların toplum için önemli olarak görüldüğü anlamına gelirken, diğer taraftan, Platon’un sanat (lar)a karşı ahlakî olarak nötr kalamayacağı anlamına geliyor.

Platon’un sanat görüşünü etkileyen idealar teorisiyle bağlantılı bir başka nokta daha vardır. Bu teoriye göre idealar, doğru gerçekliği temsil eder. Duyusal idrak dünyasındaki şeyler, bir biçimde ideaların yansımalarıdır. Bu şu anlama geliyor: Bir ressam, geyik çizdiğinde bir bakıma kopyanın kopyasını yapar. İlk olarak bir geyik ideamız var, daha sonra duyusal idrak dünyasındaki pek çok geyik var, son olarak bu idrak edilebilen geyiklerden birinin resmine sahibiz. Şu halde sanat ikincil değere sahip, hatta üçüncül; kopyaları kopya ediyor! Bu anlamda hakikat perspektifinden düşünüldüğünde sanatın çok yüksek bir kıymeti olmaz. Kopyalama ya da taklit fikri Platon’un sanat görüşünde temeldir. İdrak edilebilen şeyler idealırın kopyalarıdır, sanat yapıtları ise idrak edilebilen şeylerin kopyalarıdır. Fakat idealar idrak edilebilen şeylerin ve neticede idrak edilebilen şeyleri kopya edilen sanat yapıtlarının da idealleridir. Şu halde sanatçılar ideaları kopyalamaya girişmelidirler. Platon’un felsefesi göz önünde bulundurulduğunda bu engellenemez bir taleptir. Taklit olarak sanat teorisi (Yunanca: mimesis) sonuçta bir hakikat talebiyle bağlantılıdır; önce sezilir gerçeklikle ilgili olarak, sonra Platon’a göre hakiki gerçeklik olan ideal gerçeklikle. fakat insanoğlu, yaşam boyu eğitim sürecinde duyusal idrak dünyasındaki de­neyim ve idealara vukûfiyet arasında salınır durur. Bu, sanatçılar için de geçerlidir. İşte bu Platon’a göre bir sanatçının sadece idrak edilebilen şeyler değil de “doğrudan bir biçimde idealardan esinlenebileceğim tahayyül etmenin ı olduğunu açıklar. Sanatçı, böylece idealar için bir tür araç haline gelir. Fakat bu da Platon’a göre muğlaktır zira sanatçılar, filozofların entelektüel rehberliğinden yoksundurlar; sonuçta, ilham alan sanatçılar, kendilerine ne olduğunun uygun bir anlatımını yapamazlar. Şımarabilir ya da bu durumu tahrif edebilirler. İşte bu yüzden filozofların kontrolüne ihtiyaç vardır, sanatçılar hemen, hemen doğrudan idealardan alınmış bir ilham gösterseler bile.

Devlette Platon farklı sanatçıların nasıl çalışacağına dair dikkatli talimatlar verir. Şairler, mesela tüm cazibeleriyle fakat bağlayıcı hakikate olan mesafeli ilişkileriyle vukûfiyet sahibi olanlarca kontrol edilmelidirler: “Tanrılara yakılan dahilerin ve meşhur kişilere yazılan naatların devletimizde kabul edilebilecek tek şiir türü olduğuna dair inancımızda sebat etmeliyiz.” Fakat bu “kalite kontrolü” sadece kelimelerle ifade edilen sanatlar için geçerli değildir. Aynı ölçüde müziğe ve şarkıya, (Platon’a göre) doğrudan ruha giden sanat formlarına da uygulanır. Nitekim Platon, kontrol edilemez tutku ateşini körükleyen ya da bir sarhoşluğa ninni olan müzik türünü reddeder. Diğer herhangi bir sanat gibi müzik, ruhun gelişiminin ve ahlakî karakterin güçlenmesinin bir parçası olacaktır. Şiir gibi, adalet ideası da dahil olmak üzere, idealara vukufiyeti takviye etmelidir; düşünce ve duygularımızı bayağılaştırmamalı ya da birbirine karıştırmamalıdır.

Platon, bilhassa birliği vurgulayan bir filozoftur; bölünme ve ayrılmadan ziyade diyalektik birliktelik. Birlik ve bağlılık bölenden önce gelir. Şu halde Platon bir “holistir”. Farklı alanlar ve görevler arasında bir ayrım yapmadığı için bu farklı alanların sunacağı özgürlüğü temin etmeye muktedir olamamıştır.

Platon – İdealar Teorisi ve İdeal Devlet Sanatların Etik Sorumluluğu

Yorum yapın