İlkel Düzen Efsanesine Bir Meydan Okuyuş: Hasta Toplumlar – Robert B. Edgerton

hasta-toplumlar“Bir toplumun gelenekleri ve görenekleri her zaman ve her yerde o toplumun yararına mı çalışır?”
Bu soruya önceleri, “Evet,” cevabını verir ve şöyle savunurdum; “gelenek ve görenekler toplumun yararına olmasa devam edemezler, zamanla ortadan kaybolurlar. Devam ettiklerine göre toplumsal yaşamda gördükleri bir hizmet, bir işlev vardır.
O nedenle kuşaktan kuşağa doğal olarak aktarılmış gelenek ve göreneklere saygılı olmalı, aile ve eğitim kurumlarında onların öğretilmesine özen gösterilmelidir.”
Robert B. Edgerton’un Hfilta Toplumlar kitabını okuyunca, “Bir toplumun gelenekleri ve görenekleri her zaman ve her yerde o toplumun yararına mı çalışır?” sorusu üzerinde yeniden düşünmem gerektiğini anladım. Los Angeles’teki Kaliforniya Eyalet Üniversitesi’nde (UCLA) psikoloji ve kültür antropolojisi alanında ders veren Profesör Edgerton, toplumların devam eden gelenek ve göreneklerinin her zaman toplumun yararına olmadığını, bazı durumlarda gelenek ve göreneklerin bir toplumu hasta edip yok ettiğini gözlemlemiştir.
Her toplumun tanımlama ve değerlendirme sistemleri vardır. Tanımlama sistemleri o toplumun olaylar karşısında “Ne?” sorusunun cevabını, değerlendirme sistemleri “Niçin?” sorusunun cevabını verir. “Niçin?” cevabının temelinde toplumun ‘iyi’ ve ‘doğrulan’, yani ahlak nizamı vardır. Bazı ahlak nizamları zamanla hasta toplumlar, bazı ahlak nizamları ise zamanla güçlü ve sağlıklı toplumlar inşa ederler.
Hasta toplumların ‘iyi’ ve ‘doğrulan’ insanın özünden kopuk bir değerlendirme sisteminden kaynaklanıyor; sağlıklı toplumların ‘iyi’ ve ‘doğrulan’ ise insan özüyle uyumlu bir değerlendirme sistemi üzerine kurulu. Bu demek oluyor ki, gelenek ve göreneklerle kuşaktan kuşağa taşınan toplumun ahlak nizamı, ‘iyi’ ve ‘doğruları’ insanın doğasıyla ahenk içinde ise toplum sağlıklı,insan doğasıyla uyumsuz ise toplum hastalıklı olmaktadır.
Bu bir bilim insanının kanaati mi?
Hayır.
Yıllarca süren araştırma ve gözlemlerin sonucunda varılmış bir bilimsel sonuç.
Hasta Toplumlar kitabını Türk toplumunun geleceği ile ilgilenen üniversiteli gençlerin, düşünürlerin, eğitimcilerin, siyasetçilerin, gazetecilerin okumasını isterim.
Kitabın Türkçeye kazandırılmasında emeği geçenlere teşekkür ediyorum.

Doğan Cüceloğlu
Türkçe Baskı İçin Önsöz
Kaynak: Hasta Toplumlar – Robert B. Edgerton | 
Buzdağı Yayınevi, Baskı Yılı: 2015

Yorum yapın

Daha fazla Felsefe ve Psikoloji, Kitap
Erich Fromm: Sevgiyi, insanın kendi sevme gücü üretir

İnsansal varoluş, insanın yalnız olduğu ve Dünyadan/Doğadan ayrılmış bulunduğu olgusuyla...

Kapat